NADMIERNE ODDYCHANIE, OBJAWY I KONSEKWENCJE

Rozpoznanie i zrozumienie własnego sposobu oddychania jest kluczem do zdrowia.

Nieświadomy nawyk nadmiernego oddychania dotyczy bardzo wielu osób i wiążę się z szerokim spektrum dolegliwości i chorób oraz ze słabą kondycją fizyczną i zaburzoną wydolnością. Krótkotrwałe wdychanie i wydychanie zbyt dużej ilości powietrza nie jest zagrożeniem i nie prowadzi do trwałych zmian w organizmie, ale dłuższy czas nadmiernego oddychania (dni, tygodnie) doprowadza do zmian biochemicznych i obniżonej tolerancji/zwiększonej wrażliwości organizmu na poziom dwutlenku węgla.

Przewlekła hiperwentylacja jest subtelna, ukryta i w przeciwieństwie do ostrej hiperwentylacji, często pozostaje niezauważona. Wielu z nas może wdychać dwukrotnie – trzykrotnie więcej powietrza, niż wymaga tego fizjologia i jednocześnie nie mieć tej świadomości, jak również nie łączyć tego faktu z własnymi dolegliwościami.

Czy problem przewlekłej hiperwentylacji dotyczy Ciebie?
Podpowiedzią są poniższe pytania:

  • Czy zdarza ci się oddychać przez usta w ciągu dnia?
  • Czy twoja klatka piersiowa porusza się w trakcie oddychania zauważalnie i bardziej niż brzuch?
  • Czy twój oddech w spoczynku jest ciężki i słyszalny?
  • Czy regularnie wzdychasz?
  • Czy jesteś często zmęczony, masz zawroty głowy, problemy z pamięcią i koncentracją?
  • Czy śpisz z otwartymi ustami?
  • Czy rano budzisz się z suchą jamą ustną?
  • Czy chrapiesz?
  • Czy masz bezdech nocny?
  • Czy często masz zatkany nos?

Pozytywna odpowiedź na kilka z powyższych pytań sugeruje skłonność do nadmiernego oddychania.

Dlaczego niewłaściwe oddychanie wywiera wpływ na każdy aspekt zdrowia i ma udział w tak różnych dolegliwościach?

Pozornie wydawałoby się, że im częściej i głębiej oddychamy, tym bardziej dotleniamy organizm. Paradoks polega na tym, że jest odwrotnie!

Większość z nas pod pojęciem dotlenienia organizmu rozumie objętość powietrza, którą zaczerpnie do płuc, a nie to, co de facto jest dotlenieniem organizmu, czyli ilość tlenu, którą otrzymają tkanki i komórki. Warto wiedzieć, że organizm nie wchłania całości tlenu, który wdychamy. Zdrowa osoba, której objętość oddechowa wynosi 4-6 litrów na minutę, w spoczynku wydycha 75% tlenu pobranego podczas wdechu, a w trakcie intensywnego wysiłku wydycha 25% tlenu. U zdrowej osoby normalny poziom nasycenia krwi tlenem wynosi 95-99%. Nie ma więc możliwości, aby większe czy głębsze oddechy poprawiły saturację krwi.

W jakim mechanizmie nadmierne oddychanie zmniejsza dotlenienie organizmu?

Przewlekła hiperwentylacja sprawia, że wydychamy zbyt dużo dwutlenku węgla, co wiąże się z obniżeniem poziomu CO2 w pęcherzykach płucnych, krwi, tkankach i komórkach oraz obniżoną tolerancją/zwiększoną wrażliwością organizmu i chemoreceptorów w ośrodku oddechowym na poziom dwutlenku węgla (mechanizm napędzający hiperwentylację – błędne koło).

Dwutlenek węgla wpływa na kilka kluczowych procesów w organizmie:

  • uwalnianie tlenu przez cząsteczki hemoglobiny – determinuje poziom wykorzystania tlenu przez komórki i tkanki, innymi słowy rzeczywiste dotlenienie organizmu
  • rozkurcz mięśni gładkich w ścianach naczyń krwionośnych i drogach oddechowych
  • wpływ na równowagę kwasowo-zasadową krwi

Poziom CO2 decyduje, ile tlenu możemy zużyć, bo łatwość uwalniania tlenu do tkanek i komórek przez cząsteczki hemoglobiny jest zależna od poziomu CO2. Im niższy poziom CO2, tym hemoglobina mocniej wiąże cząsteczki tlenu i słabiej je uwalnia (Efekt Bohra, odkrycie z 1904 r. Fakt wspomniany w każdym podręczniku fizjologii człowieka).

Aby utrzymać prawidłowy poziom CO2 i pH krwi w koniecznym zakresie, organizm broni się przed nadmierną utratą dwutlenku węgla uruchamiając różne mechanizmy kompensacyjne, takie jak skurcz mięśni gładkich w drogach oddechowych i naczyniach krwionośnych oraz zwiększone wydzielanie śluzu w drogach oddechowych. To dodatkowo pogarsza dotlenienie i funkcjonowanie poszczególnych układów i narządów. Na przykład u osób chorujących na astmę są to mechanizmy powodujące brak tchu, duszność, kaszel i niemożność zaczerpnięcia satysfakcjonującego wdechu.

Nadmierne oddychanie,u osób predysponowanych, ma  związek z napadami lęku i paniki, a u dzieci może się wiązać z nadmiernym pobudzeniem i bywa mylnie rozpoznawane i leczone jako ADHA i ADD.

Przewlekła hiperwentylacja – objawy ze strony różnych układów w organizmie

Zbyt duża objętość oddechowa i związane z nią nieodpowiednie dotlenienie organizmu może być przyczyną lub czynnikiem nasilającym całe spektrum objawów i dolegliwości w zależności od predyspozycji genetycznych, stopnia hiperwentylacji i stanu zdrowia.

Psychiczno-neurologiczne: słaba koncentracja, pamięć, wrażenie do omdlenia, napięcie, bóle głowy, gonitwa myśli, irytacja, zamglony umysł, nadmierny stres, napady paniki, problemy ze snem, chrapanie, bezdech, chroniczne zmęczenie, ogólne wyczerpanie

Ze strony układu krążenia: przyśpieszona, nieregularna akcja serca, zaburzenia rytmu, skurcze dodatkowe, wrażenie ucisku/bólu w klatce piersiowej, podwyższone ciśnienie

Ze strony układu oddechowego: zatkany nos, problemy z zatokami, brak powietrza, kaszel, chrapliwy oddech, częste ziewanie, chrapanie, bezdech nocny

Ze strony układu pokarmowego: refluks, zespół jelita drażliwego, połykanie powietrza

Nadmierne oddychanie może mieć związek z występowaniem i przebiegiem różnych chorób.

Astma, nieżyt nosa, choroby zatok, przerost migdałków, nadciśnienie, chrapanie, bezdech nocny, płytki i przerywany sen, zespoły lękowe, napady paniki, nadmierny stres, depresja, zespół przewlekłego zmęczenia, nadciśnienie, zaburzenia rytmu serca, alergie, impotencja, to tylko niektóre z chorób mających związek z przewlekłą hiperwentylacją.